BUGÜN GEMLİK'İN KURTULUŞU...

Okan Aras

Gemlik 1920’li yıllarda gelişmiş bir kıyı kasabasıydı. Halkının büyük çoğunluğu ise Hıristiyan Osmanlı yurttaşıydı.Osmanlı Devleti 1. Dünya savaşında yenilince ilçemiz de Anadolu’da ki bir çok yer gibi itilaf devletlerince işgale uğradıİşgal sırasında az sayıda olan Müslüman Türkler, işgale karşı koyamamıştı. Ama, Dr. Ziya Kaya, Mustafa Necati Kurtuluş, gibi bazı aydın yurtseverlerin bireysel çıkışlar yaptığı görülür. Dr. Ziya Kaya şairdir ve dönemini Dahiliye (İç İşleri Bakanı) Nazırı’nı Armutlu’da düelloya davet etmiştir. Bir bahane ile tutuklanıp İstanbul’daki ünlü Bekir Ağa Bölüğü’ne kapatılmıştır. Sivas Kongresin den sonra, Gemlik’te Müda faa-i Hukuk örgütü, geç de olsa oluşturulmuştur.

İlk işgal girişimi  30 Haziran 1920 ‘ de İngiliz  birliklerinin Gemlik Limanına yanaşmalarıyla  başladı. İngilizlerin gemilerden şehre inmesini engellemek isteyen Dr. Ziya Kaya, Kaymakam Mehmet Cemil Bey ve  Yüzbaşı İbrahim Beyin İngiliz komutana ”Kasabanın büyük çoğunluğu Rum, her yere benzin tenekeleri yerleştirdik. Eğer ısrar ederseniz ateşleyeceğiz”  demeleri üzerine İngilizler   çıkarma yapmaktan vazgeçti.  

Bu girişimden bir hafta sonra 6 Temmuz 1920 ‘de  İngilizler  tekrar körfeze gelerek demirledi. Bu kez hem karadan hem de denizden  ve de şehrin kritik yerlerini bombalayarak yapılan saldırı sırasında başarılı oldular. Her ne kadar karşılarına   Şube Reisi ve Jandarma Komutanı Yüzbaşı İbrahim komutasındaki Kuvayı Milliye  diye adlandırabileceğimiz silahlı siviller çıktıysa da  şehrin üzerinde uçan İngiliz uçakları  Kuvayı Milliye mensubu halkın  korkup Katırlı köyüne doğru  çekilmelerine neden oldu.  Şehir savunmasız kalınca da  İngilizler önce Hükümet Konağını ardından  Askerlik Şubesini işgal edip şehre  yerleştiler. Umurbey önlerine kadar ilerleyen İngiliz askerleri içeriden dışarı dışarıdan içeri giriş çıkışı yasakladılar.

Ne var ki; İngilizler kenti işgal ettikten kısa süre sonra  şehri   8 Temmuz’da Bursa’yı işgal eden Yunanistanlılara bırakarak çekildiler.  İngilizlerin işgal ettikleri bütün bölgeleri Yunanistanlılar  devir aldı. Köyler ve Umurbey kasabası dahil  Müslüman  halkın elindeki silahları, av tüfeklerini, büyük çaptaki bıçakları, ziynet eşyalarına varıncaya kadar  toplayan Yunan; ilçedeki Ermeni ve Rumlara ise karışmamış, hatta bunlara her çapta tüfek, tabanca vermiştir.

Foti, Yorgi ve Simon adlı çete liderlerinin komutasında ve Yunan korumasında silahlanan Ermeni ve Rum çeteleri  Osmanlı jandarmasının da silahsızlarının  alınmasından istifadeyle çevre köyleri basmışlardır. Halkın eşyalarını almışlar, köyleri yakmışlar, yollarda para ve mallarını gasp ettikleri insanları bir de çeşitli yerlerini keserek  öldürmek suretiyle her türlü işkenceyi yapmışlardır. Bu çeteler 1920 yılında önce Umurbey ve çevre köylerinde  daha sonra 1921 baharında ise  özellikle Küçük Kumla, Karacaali, Narlı, Kapaklı, Fıstıklı, Sultaniye, İhsaniye,  Mecidiye , Hamidiye, Muratoba köyleriyle Armutlu kasabasında önemli ölçüde can ve mal kaybına sebep oldu.  Baskına uğrayan köyler, halkı ile Orhangazi yöresinden  gelerek Gemlik’e sığınan Müslüman Türk halkı itilaf devletleri tarafından oluşturulan uluslar arası bir kurulun raporu üzerine İstanbul’a nakledildi.

Sivas kongresinden sonra  Müdafaa-i Hukuk örgütlenmesi, tüm olumsuz şartlara rağmen  gecikerek de olsa gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmaların daha çok Umurbey ‘de olduğu belirtilmektedir. 1920 başlarında İstanbul’da toplanan Osmanlı Mebusan Meclisine çekilen bir telgrafın altında Müdafaa-i Hukuk şubesi başkanı  Rüstem Bey ile beraber üyeler Cavit ve Mehmet Bey'lerin de adları bulunmaktadır. Bunların dışında Bekirağa bölüğünde tutuklu bulunan Dr. Ziya Kaya ve Hasan Rıza’nın adları da muhtelif yerlerde Müdafaa-i Hukuk cemiyeti şubesi üyesi olarak geçmektedir...  

Gemlik Kurtuluş Savaşı’nda düşman işgalinden kurtarıldı. İzmit’te konuşlanmış olan Halit Paşa Komutanlığı’ndaki Kocaeli Grubu kurtuluşu gerçekleştirdi.

Gemlik’in kurtuluşu, 7 Eylül 2010 günü Kocaeli grubuna bağlı bir Müfreze Birliği, bu birliğin iki taburu ve bir bölüğü, Orhangazi’nin batısındaki sırtları ele geçirmek amacıyla şiddetli bir saldırı başlattı. Arazinin sarp olması, Yunanlıların karşı koymaması, kayıplara neden oluyordu. 7 Eylül sabahı 80 şehit verilmişti. Türk birlikleri 7 taburdan oluşuyordu. Yunan güçleri ise 3 piyade alayı ile 35 toptan oluşmaktaydı. Ayrıca, savaş alanının bir bölümü Gemlik Körfezi’ndeki düşman gemilerinin atış mevziindeydi. Bütün bu olumsuz koşullara karşın 7 Eylül’de düşmanın birinci savunma mevziileri ele geçmişti.

10 Eylül 1922 günü Şahintepe alındı. Soğucak Tepesi’ne yönelen İzmit Taburu, burada çok şiddetli bir direnişle karşılaştı. Bütün gece düşmanın ateş baskısı altında özveriyle, canlarını hiçe sayarcasına savaştılar. Gecenin ilerleyen saatlerin de Soğucak Tepesi alındı. Gece yarısı saat 24.oo de, İzmit taburu Gemlik’e girdi. Dr. Ziya Kaya ve arkadaşlarının kurduğu Müdafa-i Hukuk Cemiye ti’nin çekilişinden 2 yıl, 2 ay, 4 gün sonra Gemlik’te alsancağa kavuştu. (10 Eylül 1922 günü Samanlı Dağlarını aşan kuvvetlerimizin başında bulunan Yüzbaşı Cemal,Yunan askerleriyle çarpışırken şehit düştü.)

Gemlik’in Düşman işgalinden kurtuluşu, bizim burada söz ettiğimiz kadar kısa ve  kolay olmadı elbet...

Ulusal Kurtuluş Savaşı için, Mustafa Kemal önderliğinde, şehit olan tüm subay ve askerlerimize minnet borçluyuz....

Yazarın Diğer Yazıları